ไทเขิน : อัตลักษณ์และเส้นทางพหุวัฒนธรรมด้านงานศิลปหัตถกรรม

Tai khoen : the identity and multicultural path in art and craft

Name: ภูวรา ธนกุลราเชนทร์

keyword: ไทเขิน

ThaSH: กลุ่มชาติพันธ์ุ

Classification :.DDC: 745.5

; การตกแต่ง

ThaSH: ผลิตภัณฑ์กระเป๋า

Abstract: การวิจัยเรื่อง ไทเขิน : อัตลักษณ์และเส้นทางพหุวัฒนธรรมด้านงานศิลปหัตถกรรม มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบทและอัตลักษณ์กลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน 2) ศึกษาเส้นทางพหุวัฒนธรรมด้านงานศิลปหัตถกรรมกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน และ 3) ออกแบบลวดลายและผลิตภัณฑ์กระเป๋าจาก อัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) โดยมีเครื่องมือในการวิจัย ประกอบด้วย 5 เครื่องมือ ได้แก่ 1) แบบสัมภาษณ์บริบทและอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน 2) แบบสัมภาษณ์เส้นทางพหุวัฒนธรรมด้านงานศิลปหัตถกรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน 3) แบบสอบถามความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบลวดลายจากอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน 4) แบบสอบถามความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบผลิตภัณฑ์กระเป๋าจากอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน และ 5) แบบสอบถามความพึงพอใจที่มีต่อการออกแบบลวดลายและผลิตภัณฑ์กระเป๋าจากอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน การเก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้วิธีการสังเกตุและการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลหลัก ได้แก่ ผู้อาวุโส ผู้ใหญ่บ้าน ผู้นาชุมชน ผู้ประกอบการรายย่อย และปราชญ์ชาวบ้าน จำนวน 30 คน ผู้ประกอบการด้านกระเป๋า จำนวน 15 คน และกลุ่มชาติพันธุ์ในหมู่บ้านห้วยนาขุ่น จำนวน 15 คน รวมจำนวนทั้งสิน 60 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยสถิติเชิงพรรณา ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลจากการศึกษาพบว่า บริบทและอัตลักษณ์กลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน เชื่อมโยงกับวิถีชีวิตที่มี การเปลี่ยนแปลง จำนวน 3 ระยะ ได้แก่ 1) ระยะวางรากฐานชุมชน 2) ระยะวางรากฐานชุมชนสู่ การเปลี่ยนแปลง และ 3) ระยะชุมชนบนเส้นทางการเปลี่ยนแปลง และอัตลักษณ์ที่เกิดจาก การรวมกลุ่มอาชีพ เครื่องเขิน เครื่องจักสาน และผ้าทอเส้นทางพหุวัฒนธรรมด้านงานศิลปหัตถกรรมกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน พบว่ามี 4 เส้นทาง ได้แก่ 1) การแลกเปลี่ยนซื้อขายวัตถุดิบ 2) โครงสร้างความเชื่อในพื นที่ทางวัฒนธรรม 3) กระบวนการผลิตงานศิลปหัตถกรรม และ 4) การเปลี่ยนผ่านจากพิธีกรรม สู่การผลิตซาทางการค้า และผลการออกแบบลวดลายจากอัตลักษณ์กลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน จำนวน 1 ลวดลาย ได้แก่ ลายดอกบัวตอง นาลวดลายมาออกแบบด้วยวิธีการเลเซอร์คัต (Laser Cutting) บนผลิตภัณฑ์กระเป๋า จำนวน 5 รูปทรง รวมทั้งสิน 15 รูปแบบ ได้แก่ 1) กระเป๋าทรงถัง (Bucket Bag) เลือกรูปแบบที่ 3 มีค่าเฉลี่ย ( X = 4.32) 2) กระเป๋าที่มีช่องตกแต่งด้านนอก (Cargo Bag) เลือกรูปแบบที่ 1 มีค่าเฉลี่ย ( X = 4.34) 3) กระเป๋าขนาดใหญ่ (Oversized Bag) เลือกรูปแบบที่ 2 มีค่าเฉลี่ย ( X = 4.33) 4) กระเป๋ารูปทรงเรขาคณิต (Sculptural Shapes Bag) เลือกรูปแบบที่ 3 มีค่าเฉลี่ย ( X = 4.37) และ 5) กระเป๋าแบบถัก (Crochet Bag) เลือกรูปแบบที่ 3 มีค่าเฉลี่ย ( X = 4.35) และความพึงพอใจของผู้ประกอบการด้านกระเป๋า และกลุ่มชาติพันธุ์ในหมู่บ้านห้วยนาขุ่นที่มีต่อกระเป๋าจากลวดลายอัตลักษณ์กลุ่มชาติพันธุ์ไทเขินภาพรวมพบว่า อยู่ในระดับความพึงพอใจมากที่สุด ( X = 4.34) อัตลักษณ์และเส้นทางพหุวัฒนธรรมด้าน งานศิลปหัตถกรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขิน เป็นกลไกสำคัญในการธารงอัตลักษณ์ในการปรับตัวของชุมชนต่อการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม และเป็นการส่งเสริมการอยู่ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน

Abstract: The research of Tai Khoen : The Identity and Multicultural Path in Art and Craft was to 1) investigate the context and identity of Tai Khoen ethnic group, 2) investigate the multicultural path in art and craft of Tai Khoen ethnic group, and 3) design pattern and bag product from the identity of Tai Khoen ethnic group. Mixed Methods Research was conducted. Research instruments consist of 5 types: 1) the interview form of the context and identity of Tai Khoen ethnic group; 2) the interview form of the multicultural path in art and craft of Tai Khoen ethnic group; 3) the opinion form of pattern design experts from the identity of Tai Khoen ethnic group; 4) the opinion form of bag product design experts from the identity of Tai Khoen ethnic group; and 5) the satisfaction questionnaire on bag pattern design and product from the identity of Tai Khoen ethnic group. Observation and in-depth interview were used for data collection. The whole key 60 informants were 30 people from elders, village headmen, community leaders, small entrepreneurs, and local scholars, 15 bag entrepreneurs, and 15 people of ethnic group in Ban Huai Nam Khun. Data were analyzed using descriptive statistics, percentage, mean, and standard deviation. The result of this study found that Tai Khoen context and identity connected to 3 periods of changing lifestyles: 1) the community foundation period; 2) the community foundation period for change; and 3) the community period on the path of change and the identity that comes from the integration of occupation groups : lacquer ware, weaving product, and woven fabric. The multicultural path in art and craft of Tai Khoen ethnic group found 4 paths: 1) the exchange of raw materials; 2) the structure of belief in cultural area; 3) the production process of handicraft; and 4) the transition from ritual to commercial reproduction. The result of design a pattern from the identity of Tai Khoen ethnic group, 1 pattern, was the Bua Tong flower pattern. This pattern was designed by using laser cutting on bag product, 5 shapes, total 15 patterns. They were 1) Bucket Bag, pattern 3 was chosen, ( X = 4.32), 2) Cargo Bag, pattern 1 was chosen, ( X = 4.34), 3) Oversized Bag, pattern 2 was chosen, ( X = 4.33), 4) Sculptural Shapes Bag, pattern 3 was chosen, ( X = 4.37), and 5) Crochet Bag, pattern 3 was chosen, ( X = 4.35). The overall satisfaction of bag entrepreneurs and ethnic groups in Ban Huai Nam Khun village towards bags with Tai Khoen ethnic identity patterns found that was at the highest level of satisfaction, ( X = 4.34). The identity and multicultural path of handicraft of Tai Khoen ethnic group are important in maintaining the identity of the community inadapting to cultural change and promoting sustainable coexistence in a multicultural society

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: arit@rmutp.ac.th

Name: สุชีรา ผ่องใส

Role: ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์

Email : sucheera.p@rmutp.ac.th

Name: ชญาภัทร์ กี่อาริโย

Role: ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์

Email : chayapat.s@rmutp.ac.th

Name: เกษม มานะรุ่งวิทย์

Role: ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์

Email : kasem.m@rmutp.ac.th

Created: 2568

Modified: 2026-08-28

Issued: 2569-07-22

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: วพ 745.5 ภ691ท

tha

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: คหกรรมศาสตร์

Grantor: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร

©copyrights มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	HEC_69_13.pdf	18.54 MB

ใช้เวลา

0.04667 วินาที