วิเคราะห์หลักสัปปายะที่เอื้อต่อผู้มาปฏิบัติธรรม ของวัดใหม่ยายแป้น กรุงเทพมหานคร

Name: พระธนากร ธมฺมธราโภ (พรมลิ)

keyword: แนวคิดทฤษฎีศาสตร์สมัยใหม่

; หลักสัปปายะ

; นิพพานสถานธรรม

; วัดใหม่ยายแป้น กรุงเทพมหานคร

Abstract: งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ดังนี้ ข้อ 1) เพื่อศึกษาวิเคราะห์สภาพปัญหา บริบทและความจำเป็นต่อผู้มาปฏิบัติธรรมของวัดใหม่ยายแป้น กรุงเทพมหานคร 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์แนวคิดทฤษฎีศาสตร์สมัยใหม่และหลักสัปปายะต่อผู้มาปฏิบัติธรรมของวัดใหม่ยายแป้น กรุงเทพมหานคร และ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการวิเคราะห์หลักสัปปายะที่เอื้อต่อผู้มาปฏิบัติธรรมของวัดใหม่ยายแป้น กรุงเทพมหานคร โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ พระสงฆ์ในวัดใหม่ยายแป้น ผู้เคยมาร่วมปฏิบัติธรรม ผู้ที่มีประสบการณ์ในการพัฒนาวัดต้นแบบในเขตกรุงเทพมหานคร ผู้เชี่ยวชาญด้านพระพุทธศาสนาและพุทธสันติวิธี รวมจำนวน 20 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) ผลการวิจัย พบว่า 1) วัดใหม่ยายแป้นประสบปัญหาเรื่องสภาพแวดล้อมทรุดโทรม ขาดสิ่งอำนวยความสะดวก อาคารปฏิบัติธรรม และบุคลากรผู้เชี่ยวชาญ ส่งผลต่อบรรยากาศการปฏิบัติธรรมและการมีส่วนร่วมของชุมชน นำไปสู่ผลกระทบทางจิตใจและสังคม เช่น ความเครียดและการพึ่งพาสิ่งเสพติดของคนในชุมชน เป้าหมาย พัฒนาให้วัดใหม่ยายแป้นเป็น “นิพพานสถานธรรม” ที่สงบ ร่มรื่น และยั่งยืน ทั้งต่อจิตใจและสังคม 2) การพัฒนาวัดหรือสถานปฏิบัติธรรมอย่างมีประสิทธิภาพควรอิงแนวคิดและทฤษฎีสมัยใหม่ 4 ด้านหลัก ได้แก่การมีส่วนร่วมของชุมชน – ส่งเสริมกระจายอำนาจให้ชุมชนมีบทบาทร่วมวางแผนและบริหาร ผ่านแนวคิด “พลังบวร” เพื่อความยั่งยืนและความโปร่งใส การพัฒนาวัดเป็นศูนย์กลางชุมชน บูรณาการค่านิยมดั้งเดิมกับศาสตร์สมัยใหม่ เช่น การจัดการ การศึกษา และการพัฒนาสังคม การพัฒนาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ใช้วัสดุที่เป็นมิตรต่อธรรมชาติ และส่งเสริมการอนุรักษ์โดยชุมชน การออกแบบพื้นที่เพื่อการปฏิบัติธรรม จัดสรรพื้นที่ให้สงบ กลมกลืนกับธรรมชาติ เอื้อต่อสมาธิ และการใช้งานที่มีประสิทธิภาพ แนวทางเหล่านี้ช่วยเสริมสร้างประสบการณ์ปฏิบัติธรรมที่สมบูรณ์ ตอบโจทย์ทั้งทางกาย จิต และสังคม 3) การวิเคราะห์วัดใหม่ยายแป้นควรดำเนินการอย่างรอบด้าน โดยใช้เครื่องมือ เช่น การสำรวจ สัมภาษณ์ เก็บข้อมูลจากเอกสาร และการประชุมระดมสมอง เพื่อประเมินความเหมาะสมตามหลัก สัปปายะ 7 ได้แก่ สภาพแวดล้อม อาคารสถานที่ ความสะดวกในการเดินทาง การจัดกิจกรรมทางธรรมะ บุคลากร อาหาร อากาศ และอิริยาบถ ตลอดจนการบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพ โดยเน้น ความสะอาด ความสงบ ความปลอดภัย ความพร้อมของสิ่งอำนวยความสะดวก และการมีส่วนร่วมของชุมชน รวมถึงการประเมินผลและปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้วัดเป็นสถานที่ที่เอื้อต่อการปฏิบัติธรรมอย่างแท้จริงและยั่งยืน องค์ความรู้ใหม่จากการวิจัย “วิเคราะห์หลักสัปปายะที่เอื้อต่อผู้มาปฏิบัติธรรมของวัดใหม่ยายแป้น กรุงเทพมหานคร” งานวิจัยนี้ได้นำเสนอองค์ความรู้ใหม่ "สัปปายนำนิพพานสถานธรรม สู่สันติสุข วัดใหม่ยายแป้น" ซึ่งมุ่งเน้นการประยุกต์ใช้หลักสัปปายะ 7 ประการ ร่วมกับหลักอริยสัจ 4 และหลัก "วัด 6 ส." ในการพัฒนาวัดใหม่ยายแป้นให้เป็นสถานปฏิบัติธรรมที่เอื้อต่อการบรรลุมรรคผลและนิพพาน โดยคำนึงถึงการพัฒนาองค์รวม 4 ด้าน ได้แก่ กายภาพ (อาวาส, โคจร, โภชนะ, อุตุ, อิริยาบถสัปปายะ), พฤติภาพ (ภัสสะสัปปายะ และการใช้ "วัด 6 ส."), ปัญญาภาพ (ปุคคลสัปปายะ และการประยุกต์อริยสัจ 4) และ จิตภาพ เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่ส่งเสริมความสงบและสติปัญญาแก่ผู้ปฏิบัติธรรมในบริบทของเมืองใหญ่

Abstract: This study consisted of the following three objectives: 1) to examine and analyze the problems, context, and needs of meditation practitioners at Wat Mai Yai Paen in Bangkok; 2) to explore and analyze modern theories alongside the concept of sappāya (supportive conditions) in relation to meditation practitioners at Wat Mai Yai Paen; and 3) to propose the guidelines for identifying sappāya conditions conducive to meditation practitioners at Wat Mai Yai Paen. The research method involved in-depth interviews with 20 key informants, including resident monks at Wat Mai Yai Paen, former meditation participants, individuals experienced in the development of model temples within Bangkok, and experts in Buddhism and Buddhist peaceful means. The obtained qualitative data were analyzed using content analysis. From the study, the following results were found: 1) Wat Mai Yai Paen is currently facing several problems, including a deteriorating physical environment, lack of basic facilities, insufficient meditation halls, and a shortage of trained personnel. These limitations negatively affect the overall atmosphere for meditation practice and hinder community engagement. As a result, there are broader psychological and social consequences observed within the community, such as increased stress and reliance on addictive substances. The ultimate goal is to transform Wat Mai Yai Paen into a “Nibbāna Sathan Dhamma” (Nibbāna Dhamma Center), which will be a tranquil, green, and sustainable space that nurtures both mental well-being and social harmony. 2) The effective development of temples or meditation centers should be grounded in four key modern theoretical perspectives: (1) Community participation, which emphasizes decentralization and active involvement of local people in planning and management processes, in line with the “Power of Boworn” (Monastery, School, and Home) model to ensure sustainability and transparency; (2) The development of the temple as a community center, which involves the integration of traditional values with modern disciplines such as management, education, and social development; (3) Sustainable environmental development through the use of eco-friendly materials and community-led conservation efforts; and (4) The design of meditation spaces that are peaceful, harmoniously integrated with nature, and functionally supportive of meditative practices. These approaches aim to enhance the holistic experience of meditation practice, addressing the physical, mental, and social dimensions of well-being. 3) The analysis of Wat Mai Yai Paen should be conducted comprehensively using various research tools such as surveys, interviews, document analysis, and brainstorming sessions. The aim is to assess the temple's suitability based on the seven sappāya (supportive) conditions: environment, buildings and facilities, accessibility, Dhamma activities, personnel, food, climate, and bodily postures. Additionally, effective management practices should be considered, with an emphasis on cleanliness, tranquility, safety, availability of essential amenities, and active community participation. Continuous evaluation and improvement are essential to ensure that the temple genuinely serves as a conducive and sustainable space for meditation practice. A new body of knowledge obtained is “An Analysis of Sappāya Conditions Conducive to Meditation Practitioners at Wat Mai Yai Paen, Bangkok” This research introduces new knowledge under the concept “Sappāya as a Pathway to a Nibbāna Sathan Dhamma and Peaceful Living at Wat Mai Yai Paen.” It focuses on the integrated application of the Seven Sappāya (supportive conditions), the Four Noble Truths (Ariyasacca), and the “6S Temple Development Framework” (Wat 6 S) in the development of Wat Mai Yai Paen as a meditation center conducive to the attainment of the path (magga), its fruition (phala), and ultimately Nibbāna. The study emphasizes a holistic development approach across four key dimensions: (1) physical well-being, encompassing appropriate environment, living spaces (āvāsa), alms routes (gocara), food (bhojana), climate (utu), and posture (iriyāpatha-sappāya); (2) behavioral dimension, focusing on suitable sensory contact (phassa-sappāya) and the implementation of the “6S” principles (cleanliness, order, discipline, safety, mindfulness, and service); (3) intellectual development, including appropriate companions (puggala-sappāya) and the application of the Four Noble Truths; and (4) mental or spiritual development, aiming to foster an environment that cultivates inner peace and wisdom for practitioners within the context of an urban setting.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระปราโมทย์ วาทโกวิโท

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระเมธีวัชรบัณฑิต

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2568

Modified: 2568-09-16

Issued: 2568-09-16

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาสันติศึกษา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระธนากร ธมฺมธราโภ (พรมลิ).pdf	7.97 MB

ใช้เวลา

0.021969 วินาที