ศึกษาวิเคราะห์การปฎิเสธอัตตาในพระพุทธศาสนาเถรวาท

Name: จรูญ วรรณกสิณานนท์

Organization : ผู้วิจัย

keyword: การปฎิเสธ

; อัตตา

; พระพุทธศาสนาเถรวาท

Abstract: การวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ มุ่งเน้นศึกษาวิเคราะห์การปฏิเสธอัตตาในทัศนะของพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาท พร้อมกับการสัมภาษณ์ทัศนะของนักวิชาการในปัจจุบันจำนวน 5 ท่านประกอบด้วยนักวิชาการพุทธ 2 ท่าน นักวิชาการคริสต์ อิสลาม และ พราหมณ์ ศาสนาละ 1 ท่าน ผลการวิจัยภาคเอกสารพบว่า ศาสนาพราหมณ์–ฮินดู ทั้งคัมภีร์ภควัทคีตาและอุปนิษัท ทั้งปรัชญาตะวันตกของเซนต์โทมัส อะไควนัส ทั้งตรรกะ 4 สำนักในปรัชญาอินเดียล้วนยืนยันตรงกันว่า มนุษย์มีอัตตาหรืออาตมันซ่อนอยู่ภายในมีภาวะเป็นอมตะ แม้พระเป็นเจ้าผู้เนรมิตสร้างสรรค์มนุษย์ขึ้นมาก็มีภาวะเป็นอมตะเช่นกัน ส่วนมติทางพระพุทธศาสนาปฏิเสธอัตตาอมตะ ด้วยวิธีการแยกร่างกายและจิตใจของมนุษย์และสัตว์ออกจากกันและชี้ว่าแต่ละส่วนไม่มีส่วนใดคงที่เป็นอมตะเลย แต่ได้แสดงความจริงว่า ความจริงสูงสุดมี 4 อย่าง เรียกว่า ปรมัตถธรรม คือ จิต เจตสิก รูป และ นิพพาน โดยแยกเป็น 2 ฝ่าย คือ ฝ่ายเกิดและฝ่ายดับ ฝ่ายเกิดได้แก่ จิต เจตสิก รูป เมื่อแยกละเอียดออกไปตรงกับขันธ์ห้า และปฏิจจสมุปบาท หรือ อิทัปปัจจยตา ส่วนฝ่ายดับ ได้แก่ นิพพาน คือทั้งจิต เจตสิก และ รูป หรือขันธ์ห้าหรือปฏิจจสมุปบาท เมื่อหมดปัจจัยที่จะทำให้เกิดอีกต่อไปจะดับลง การดับนี้เรียกว่า นิพพาน แปลว่า ดับอย่างสนิท ปรมัตถธรรมทั้ง 4 นี้มีการแสดงความเป็นไปหรือการเกิดและการดับอยู่ในลักษณะ 3 ประการ คือ (1) มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา(อนิจจัง) (2) ทนอยู่ในสภาพเดิมได้อย่างยากลำบาก(ทุกขัง)(3)ไม่มีภาวะอมตะที่จะทำให้คงอยู่ในสภาวะเดียวได้ชั่วนิรันดร (อนัตตา) อนึ่ง ความจริง 4 อย่างนี้ เรียกชื่ออีกหนึ่งว่า ปรมัตถบัญญัติ คือ การบัญญัติศัพท์เรียกสิ่งที่เป็นความจริง การปฏิเสธอัตตาในพระพุทธศาสนา ใช้คำว่า อนัตตา แปลว่า ไม่ใช่อัตตา หรือ ไม่มีอัตตา หรือ ไม่เป็นอัตตา เป็นคำปฏิเสธลงไปที่ความเชื่อเรื่องอัตตาโดยตรงที่คำสอนอื่นเชื่อว่า จิตบ้าง วิญญาณบ้างมีภาวะเป็นอัตตา คือตัวตนอมตะ แต่พระพุทธศาสนาปฏิเสธสิ่งที่เรียกว่า จิตบ้าง วิญญาณบ้าง เหล่านั้นว่า อนัตตา (ไม่ใช่อัตตา) เพราะจิตบ้าง วิญญาณบ้างนั้นมีการเกิดและดับอยู่ตลอดเวลาทั้งกลางวันและกลางคืน เป็นจิตดวงหนึ่งเกิดขึ้นแล้วดับไปและจากนั้นดวงใหม่ก็เกิดขึ้นมาแทนติดต่อกันไปเช่นนี้ตลอดเวลา ไม่อาจคงที่เป็นอัตตาอมตะได้ คำว่า อนัตตาจึงเป็นคำปฏิเสธอัตตาโดยตรง ไม่ใช่คำสอน 2 ฝ่ายที่อยู่ตรงข้ามกับอัตตา ยกตัวอย่างเช่น ถ้าความหมายของคำว่าอัตตาตรงกับขาว ความหมายของคำว่า อนัตตาก็ตรงกับไม่ขาว ถ้าความหมายของอัตตาตรงกับดำ ความหมายของอนัตตาก็ตรงกับไม่ดำ ดังนั้น คำว่า อนัตตา จึงเป็นคำปฏิเสธอัตตาโดยตรง ไม่ใช่หมายถึงสิ่งอื่น สรุปว่า ปรมัตถธรรม 4 คือ จิต เจตสิก รูป นิพพาน ล้วนเป็นอนัตตา คือ จิตไม่ใช่อัตตา เจตสิกไม่ใช่อัตตา รูปไม่ใช่อัตตา และนิพพานไม่ใช่อัตตา แต่เป็นปฏิจจสมุปบาทเป็นไปตามกฎไตรลักษณ์และจัดเป็นสัมมาทิฏฐิ ส่วนทัศนะที่เข้าใจว่า จิต เจตสิก รูป และนิพพาน เป็นอัตตา ไม่ขึ้นต่อสิ่งใดจัดเป็นคำสอนวิปลาสและเป็นมิจฉาทิฏฐิ

Abstract: This research is a Qualitative research that aims at an analytical study of self rejection in Theravada Buddhism, and interviews five religious contemporary scholars: two Buddhists, one Christian, one Muslim and one Hindu. Documentary research spans the Bhagavad Gita and Upanishads, the Christian philosophy of Saint Thomas regarding the presence of Self or Atman in the human body, and reference from Hindu scholars. Christian and Hindus acknowledge immortality, eternity, and an immortal Lord or God who created humans. However, Buddhist scholars note a lack of a permanent, stable, immortal, or eternal self or Atta in either the human body, mind, consciousness or that of animals. In Buddhism there is considered to be: mind or consciousness(Citta), mental activities(Cetasika), body(Rupa) and extinction (Nibbana).They are described as ‘arising’ and ‘ceasing.’ Mind or consciousness, mental activities, the body are described within the teaching of The Five khandhas(Pancakkhandha), as well as in the teachings of Dependent Origination(Paticcasamuppada). Mind or consciousness, mental activities and the body are noted as ‘arising’ and ‘ceasing’ is noted as nibbana.These four phenomena are described as ultimate realities, and are interdependent without the presence of a ‘self.’ These phenomena have the qualities of impermanence, the possibility of suffering and non-self. In Buddhism teachings of self, permanence, stability, immortality and eternity are considered to be incorrect teachings or perversion (vipalasa). Buddhism rejected the self by the concept of non-self. It means that they are not self or have not self. The concept of non-self (or anatta) rejected self directly. The other doctrines believed that the mind or the consciousness are eternal self, but Buddhism rejected that mind or consciousness are non-self, because the mind or consciousness appear and disappear gradually all days and nights. One mind appears and disappears, after that a new mind will appear. The mind is not a permanent self. Consequently the concept of non-self is a rejection of the self directly. Non-self is, however, not the opposite of self, for example if the meaning of self equals to the white colour, non-self will be equal to non-white colour and not equal to black. If self equals to black colour, non-self will equal to non-black colour, and not be equal to white. Therefore the concept of non-self is not the opposite of self. In Conclusion, the four ultimate realities are mind, mental activities, body and extinction. All are non-self and dependently originated and go along with the three characteristics of impermanence, suffering and non-self. They are classified as right thought, and the opposite, believing that mind, mental activities, form and extinction are all self, that is a perversion doctrine, which is classified as wrong thought.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระเมธีรัตนดิลก

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ทวีวัฒน์ ปุณฑริกวิวัฒน์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2547

Modified: 2023-06-10

Issued: 2566-06-10

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (พระพุทธศาสนา)

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	จรูญ วรรณกสิณานนท์.pdf	2.45 MB

ใช้เวลา

0.018504 วินาที