ศึกษาบทบาทสื่อจิตรกรรมฝาผนังในการเผยแผ่พุทธธรรมในพระพุทธศาสนา : ศึกษาเฉพาะกรณี พระอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม

Name: พระพงศักดิ์ อภิชฺชโว (รุ่งสง)

Organization : ผู้วิจัย

keyword: ภาพจิตรกรรมฝาผนัง

; พระพุทธศาสนา

; วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม

; การเผยแผ่

Abstract: งานวิจัยชิ้นนี้ มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาในแง่ของบทบาทสื่อจิตรกรรมฝาผนังในเผยแผ่พุทธธรรมในพระพุทธศาสนา โดยที่เลือกศึกษาในพระอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เป็นที่นิยมยกย่องว่า เป็นภาพที่มีความงดงามและสามารถถ่ายทอดศิลปวัฒนธรรมของไทยได้อย่างสมบูรณ์แบบเป็นอย่างดี โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการเผยแผ่พุทธศาสนาที่ผู้วิจัยได้สนใจต้องการที่จะศึกษาถึงหลักธรรมทางพุทธศาสนาที่ถูกนำมาถ่ายทอดผ่านภาพจิตรกรรมฝาผนังและต้องการทราบถึงบทบาทของภาพจิตรกรรมฝาผนังในฐานะที่เป็นสื่อว่า มีบทบาทต่อการเล่าเรื่องราวในการกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกที่มีต่อพุทธศาสนาและการกระทำที่ดีของบุคคลได้อย่างไร โดยการศึกษาครั้งนี้ ผู้ศึกษาได้ทำการศึกษาจากเอกสารและจากความคิดเห็นของผู้ที่เข้าชมภาพจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถดังกล่าว ซึ่งจากการเก็บข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลพบผลที่สำคัญ คือ ภาพจิตรกรรมฝาผนังในฐานะสื่อมีบทบาทในการถ่ายทอดเรื่องราวทางพุทธศาสนาให้แก่ผู้ชมได้ และสามารถทำให้ผู้ชมรู้สึกซาบซึ้งกับภาพและเรื่องราวทางพุทธศาสนาได้เป็นอย่างดี แต่ในการนำไปปฏิบัติพบว่าอาจจะยังมีผลอยู่ค่อนข้างน้อย เป็นเพียงสื่อที่อาจมีบทบาทในการกระตุ้นหรือเสริมเท่านั้น เมื่อศึกษาถึงเนื้อหาธรรมที่ปรากฏอยู่บนฝาผนังพบว่า การนำเสนอเรื่องราวและประวัติความเป็นมาของพระพุทธศาสนาโดยการเล่าเรื่องของพระสาวก ทั้ง 41 องค์ พร้อมทั้งยังมีเรื่องมโหสถชาดก โดยภาพเหล่านี้ได้สื่อหลักธรรมให้เข้าใจด้วยการเล่าเรื่องพระสาวกผู้ได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเลิศในด้านต่าง ๆ เช่น ภาพห้องที่ 20 เป็นการเล่าเรื่องของพระอุรุเวลกัสสปะ ภาพนี้ได้สื่อเรื่องพรหมวิหารธรรม อันเป็นธรรมสำหรับผู้บริหารใช้ในการปกครองดูแลบริวารให้มีความสุข ซึ่งประกอบด้วย ความมีเมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา และภาพเหนือบานประตูและหน้าต่าง เป็นการเขียนเล่าเรื่องมโหสถบัณฑิต เรื่องนี้แสดงให้เห็นว่า การใช้ปัญญาในการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ กล่าวคือ ปัญญาในทัศนะของชาดกเรื่องนี้หมายถึงผู้ที่สามารถมองเห็นทั้งสิ่งที่เห็นได้ง่าย ๆ และสิ่งที่ซ่อนอยู่ลึกซึ้งกว่านั้น ถึงสิ่งที่เป็นเหตุและผลที่จะตามมา ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ดังนี้ เป็นต้น สำหรับผลการศึกษาวิจัยในความคิดเห็นของผู้เข้าชมครั้งนี้ พบว่า นักเรียนและนักศึกษาที่เข้ามาชมภาพจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม โดยลักษณะทั่วไปของกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง โดยส่วนมากมีช่วงอายุต่ำกว่า 20 ปี มีระดับการศึกษามัธยมศึกษาและปริญญาตรี ความรู้ทางพระพุทธศาสนาและความสนใจภาพจิตรกรรมฝาผนังโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง และยังให้ความสำคัญมากในการเผยแผ่พุทธธรรมของภาพจิตรกรรม ฝาผนัง ก่อนหน้านี้เคยเข้าชมภาพจิตรกรรมฝาผนังไทยโบราณมาแล้วไม่ต่ำกว่า 3 ครั้งและเข้าชมภาพจิตรกรรมฝาผนังที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลรามเป็นครั้งแรกเป็นส่วนใหญ่ ด้านความคิดเห็นเกี่ยวกับบทบาทสื่อจิตรกรรมฝาผนังในการเผยแผ่พุทธธรรมในพระพุทธศาสนา 16 ข้อนั้น พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความคิดเห็นเกี่ยวกับบทบาทสื่อจิตรกรรมฝาผนังในการเผยแผ่พุทธธรรมโดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก โดยที่เพศชายและเพศหญิง อายุต่ำกว่า 20 ปีและ 21 – 25 ปี การศึกษามัธยมศึกษาและปริญญาตรี มีความคิดเห็นว่า สื่อจิตรกรรมฝาผนังมีบทบาทในการเผยแผ่พุทธธรรมโดยภาพรวมอยู่ในระดับมากเหมือนกัน สำหรับผู้ที่มีความรู้ในระดับน้อย ปานกลาง ค่อนข้างมาก และมาก ความคิดเห็นว่า สื่อจิตรกรรมฝาผนังมีบทบาทในการเผยแผ่พุทธธรรมโดยภาพรวมอยู่ในระดับมากเหมือนกัน

Abstract: This Thesis aims at studying the role found in the Buddhism. The study will cover the Buddhist Chapel at Phra Chetuphon Vimonmangkhalaram Chapel, which is well-known for the beauty of the art that is able to express the Thai art and culture completely. The study will focus on how the painting can propagate the Buddha’s Dharma, and also on the impact of wall painting as one of the propagating channels. It is to find out about the mural painting as a role of story telling, and the impact of encouraging Buddhists to practice Buddhism. This study will be based on the documents and the spectators’ opinion on the wall painting. From the findings, it is concluded that the wall painting can express the Dharma both dramatically and emotionally, but the impact on encouraging the practice of Buddhism is not strong. It can only be one of the ways to support the interest in Buddhism. The wall paintings are drawn to express the chronicle of the 41 leading disciples and the Mahosod Jataka. The painting is telling about the time when The Buddha was praising each of His disciples for their superb talents. For example in room No.20, the painting is about the Uruvelakassapa Arahant praised as the best disciple in governing his followers by using the 4 Brahmaviharadammas, which are being Metta, Karuna, Mudhita, and Upekkha As for the painting above the doors and windows tells about the Mahosod Jataka. Propagating about the using of Panya in solving problems by understanding the cause and effect in both short terms and long terms. For the result of the opinion from visitors it is found that school children and students who have visited the mural painting in the Buddhist Chapel at Phra Chetuphon Vimonmangkhalaram Chapel, are mostly women, most of whom aged lower than 20 years with the degree of education of high school and bachelor’ degree. In the degree of Buddhist knowledge an attention to the mural painting is at the medium, but they have also given much vitality to Buddhamma dissemination in mural painting. They have visited Thai ancient mural painting for 3 times. Mostly, they have visited the mural painting at Phra Chetuphon Vimonmangkhalaram Chapel for the first time. In addition, the opinion about the role in mural painting media in Buddhamma dissemination from the research it is found that the sample group have the opinion in the Buddhamma dissemination in mural painting at the high level, but general samples are men and women, aged lower than 20 and 21-25 years with the degree of education of high school and bachelor’ degree. The degrees of their Buddhist knowledge and attention to the mural painting are at high level too.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาต่วน สิริธมฺโม,ดร.

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: รศ.กิติมา สุรสนธิ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2549

Modified: 2566-05-26

Issued: 2566-05-26

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาธรรมนิเทศ

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระพงศักดิ์ อภิชฺชโว (รุ่งสง).pdf	12.59 MB	12	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.036504 วินาที