การศึกษาองค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาและภูมิปัญญาท้องถิ่นในการอนุรักษ์ การใช้ประโยชน์ และการแบ่งปันผลประโยชน์จากป่าชุมชน ในลุ่มน้าอิง จังหวัดพะเยา-เชียงราย

Name: ชูชาติ สุทธะ

Organization : ผู้วิจัย

Name: นภาพร หงษ์ทอง

Organization : ผู้วิจัย

Name: พระครูศรีวรพินิจ

Organization : ผู้วิจัย

Name: พระครูใบฎีกาเฉลิมพล อริยว์โส

Organization : ผู้วิจัย

keyword: องค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนา

; ภูมิปัญญาท้องถิ่น

; การอนุรักษ์

; การใช้ประโยชน์

; การแบ่งปันผลประโยชน์

; ป่าชุมชน

Abstract: การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิด วิธีการและรูปแบบ ทางพระพุทธศาสนาและภูมิปัญญาท้องถิ่น และเพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาและ ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการอนุรักษ์ การใช้ประโยชน์ และการแบ่งปันผลประโยชน์จากป่าชุมชนในลุ่มน้ำอิง จังหวัดพะเยา-เชียงราย กลุ่มเป้าหมายในการวิจัย ได้แก่ ผู้นำชุมชน คณะกรรมการป่าชุมชน เจ้าหน้าที่ หน่วยงานรัฐและเอกชน ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จำนวน 30 รูป/คน พื้นที่ใน การศึกษาคือ 1 บ้านบัว ตำบลบ้านตุ่น อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา 2) บ้านปี้ ตำบลเวียง อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา และ 3 บ้านบุญเรือง ตำบลบุญเรือง อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ผลการวิจัยพบว่า 1. แนวคิดและวิธีการทางพระพุทธศาสนาและภูมิปัญญาท้องถิ่นในการอนุรักษ์ การใช้ ประโยชน์ และการแบ่งปันผลประโยชน์จากป่าชุมชน ตามหลักการจัดการทรัพยากรป่าไม้เพื่อให้เกิดผล ผลิตที่ยั่งยืน 3 ด้าน (1) การใช้อย่างชาญฉลาด คือ การรู้จักใช้ทรัพยากรป่าไม้ให้เกิดประโยชน์มาก ที่สุด ใช้ได้ยาวนานที่สุดและใช้อย่างประหยัดที่สุด (2) การฟื้นฟูสิ่งที่เสื่อมโทรม คือ การทำให้ ทรัพยากรป่าไม้ให้เสื่อมโทรมให้ดีขึ้น (3) การเก็บกักและแบ่งปัน คือ การรวบรวมและการเก็บรักษา ทรัพยากรที่มีแนวโน้มที่จะขาดแคลน ในทางพระพุทธศาสนาจะมีการประกอบพิธีกรรมที่มีการประยุกต์ มาจากพระพุทธศาสนา เพื่อเป็นกุศโลบายในการอนุรักษ์โดยการจัดพิธีบวชป่าหรือบวชต้นไม้ พิธีสืบ ชะตาแม่น้ำ และพิธีฟังธรรมขอฝน ในทางภูมิปัญญาท้องถิ่นมีการใช้ความเชื่อ พิธีกรรม จารีตประเพณี และวิถีปฏิบัติเป็นส่วนหนึ่งของภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการโดยการจัดพิธีเลี้ยงผีขุนน้ำ พิธีเลี้ยงผีฝาย และพิธีเลี้ยงผีเจ้าที่ 2. รูปแบบทางพระพุทธศาสนาและภูมิปัญญาท้องถิ่นในการอนุรักษ์ การใช้ประโยชน์และ การแบ่งปันผลประโยชน์จากป่าชุมชนในลุ่มน้ำอิง จังหวัดพะเยา-เชียงราย ทั้ง 3 ชุมชนคือ บ้านบัว ตำบลบ้านตุ่น อำเภอเมืองพะเยา บ้านขี้ อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยาและบ้านบุญเรือง อำเภอเชียง ของ จังหวัดเชียงราย มีรูปแบบทางพระพุทธศาสนาและภูมิปัญญาท้องถิ่นในอนุรักษ์ฯ ที่เหมือนกันคือ พิธีบวชป่า พิธีสืบชะตาแม่น้ำ พิธีเลี้ยงผีขุนน้ำ เป็นการนำความเชื่อทางพระพุทธศาสนากับภูมิปัญญา ท้องถิ่นทางภาคเหนือที่มีความเชื่อเรื่องผีเจ้าป่าเจ้าเขา รวมทั้งการใช้ภูมิปัญญาที่เป็นความรู้ใหม่ คือ การทำแนวกันไฟ การดับไฟป่า การปลูกป่า การเพาะพันธุ์กล้ไม้ท้องถิ่น การจัดตั้งคณะกรรมการและ กฎระเบียบในการจัดการป่าชุมชน ทั้งนี้ในป่าชุมชนบ้านปี้ได้มีการทำสถานีการเรียนรู้ในป่าชุมชน และ การอนุรักษ์ต้นผึ้ง ซึ่งเป็นต้นไม้ที่มีผึ้งมาทำรังเป็นประจำทุกปี และสร้างรายได้นำไปสู่การจัดตั้งกองทุน ป่าชุมชนบ้านปี้ 3. องค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาและภูมิปัญญาท้องถิ่นในการอนุรักษ์ การใช้ประโยชน์ และการแบ่งปันผลประโยชน์จากป้าชุมชนในลุ่มน้ำอิง จังหวัดพะเยา-เชียงราย ในทางพระพุทธศาสนา ประกอบด้วย (1) ด้านศาสนธรรม พระพุทธศาสนาสอนให้คนดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมตามหลักไตรสิกขา ซึ่งมีผลทำให้เกิดความสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และการรู้จักประมาณในการบริโภค หรือใช้สอย (2) ด้านศาสนบุคคล จะเกี่ยวข้องกับบทบาทของพระสงฆ์ในฐานะผู้นำทางจิตวิญญาณใน ชุมชน และ (3) ด้านศาสนพิธี เป็นการประยุกต์ความเชื่อทางพุทธศาสนามาใช้ในการดูแลรักษาป่า ในทาง ภูมิปัญญาท้องถิ่น ประกอบด้วย (1) ความเชื่อเรื่องผีและขีด ชาวล้านนาเชื่อว่าผีเป็นตัวแทนอำนาจ เหนือธรรมชาติ ส่วนขีดเป็นข้อห้ามหรือข้อกำหนด (2) ความรู้ใหม่ เป็นความรู้ที่ได้จากหลักการทาง วิทยาศาสตร์สมัยใหม่ (3) พิธีกรรม การใช้พิธีกรรมเพื่อเป็นมาตรการควบคุมชุมชนในการจัดการ เกี่ยวกับ และ (4) จารีตประเพณีหรือวิถีปฏิบัติเป็นส่วนหนึ่งของภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการบริหาร จัดการทรัพยากรธรรมชาติ คำสำคัญ: องค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนา, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, การอนุรักษ์, การใช้ประโยชน์, การแบ่งปันผลประโยชน์, ป่าชุมชน

Abstract: This research is a qualitative research aiming to study concepts, techniques and forms of Buddhism and local wisdom, and to synthesize knowledge of Buddhism and local wisdom in conservation, utilization and the benefits sharing from community forests in the Ing Basin of Phayao - Chiang Rai provinces. The research target groups are 30 persons: the community leaders, community forest committee, the state and private agencies, and the local government organization's executives s and staffs. The focus areas of research are : 1) Ban Bua, Ban Toon Subdistrict, Mueang District, Phayao Province, 2) Ban Pee Wieng Subdistrict, Chiang Kham District, Phayao Province, and 3) Ban Bunrueang, Bunrueang Subdistrict, Chiang Khong District. Chiang Rai Province. The findings are that: 1. The concepts and techniques of Buddhism and local wisdom in conservation, use and sharing the benefits from community forests based on the principles of the sustainable productive forest resource management in 3 areas: (1) The wise use is knowing how to use forest resources for the most benefit, the longest and most economical uses. (2) The rehabilitation of degraded forest resources is to improve the degraded forest resources. (3) The retention and sharing is the collection and storage of resources that are prone to scarcity. In a perspective of Buddhism, rituals that are adapted from it in order to be a strategy for preservation, by performing a forest or tree ordination ceremony, the River successive ceremony, and the sermon listening ritual for rain of listening to rain. In a perspective of local wisdom. In the local wisdom, beliefs, rituals, customs, and practices are used as parts of local wisdom by the worshiping ceremonies to: Phi Khun Nam, the irrigative ghosts, the local guardian ghosts. 2. The forms of Buddhism and local wisdom in conservation, uses and sharing the benefits from community forest in Ing River Basin, Phayao - Chiang Rai Provinces, in all 3 communities: Ban Bua, Ban Toon Subdistrict, Mueang District, Ban Pee, Chiang Kham District, Phayao Province and Ban Bunrueang. Chiang Khong District Chiang Rai Provine. Are the same forms namely; the forest and tree ordination ceremony, the worship ceremonies for the River succession and the Phi Khun Nam worship ceremony. That Is the integration of Buddhist beliefs and the northern local wisdom believing in the ghosts of the forest and the mountain and also the use of new knowledge such as fire prevention, firefighting, forest planting, and planting of local seedlings, the establishing a committee and rules for managing community forests. Thereby, the Ban Pee community forest has set up a learning station in the community forest and the conservation of Ton Phueng trees, on which, the honey bees come to build a hive every year. That is generating income leading to the establishment of the Ban Pee Community Forest Fund. 3. Knowledge of Buddhism and local wisdom in conservation uses and sharing the benefits from community forest in Ing River Basin Phayao - Chiang Rai Provinces is as follow. In the way of Buddhism, the knowledge is consisting of: (1) On Buddhist Doctrine, Buddhism teaches people to take care the environment according to the threefold of Training principles. From these it results the awareness of the natural resources conservation, and knowing the estimated consumption or use. (2) On Religious agents it involves the role of monks as spiritual leaders in the community. (3) On the Religious Ceremony, it is the application of Buddhist beliefs in forest preservation. In the way of local wisdom, the knowledge is consisting of : (1) On Beliefs about ghosts and Taboos, Lanna people believe that ghosts are representatives of supernatural powers, the Taboos are the prohibited or stipulated decrees. (2) On a new knowledge, it is knowledge obtained from modern scientific principles. (3) On Rituals, it is the use of rituals as strategy to control the community in the management of the forest. (4) On customs or performances, it is as a part of local knowledge for natural resource management. Keywords: Buddhist knowledge, local wisdom, Conservation, use and benefit sharing, community forest, Nam Ing.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: ได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย MCU RS 610761181

Role: ผู้ให้ทุน

Created: 2561

Modified: 2566-05-14

Issued: 2566-05-14

งานวิจัย/Research report

application/pdf

tha

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	2561-181ผศ. ดร.ชูชาติ สุทธะ.pdf	6.6 MB	15	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.037658 วินาที