รูปแบบการจัดการความรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง ตำบลพิชัย อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง

Name: พุฒิภัทร เป็กเตปิน

Organization : ผู้วิจัย

keyword: การจัดการความรู้

; ภูมิปัญญาท้องถิ่น

; ชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง

Abstract: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง ตำบลพิชัย อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง 2) เพื่อศึกษารูปแบบการจัดการความรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง ตำบลพิชัย อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง 3) เพื่อนำเสนอรูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง ตำบลพิชัย อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญคือ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้สูงอายุ ที่มีความรู้ความสามารถในเรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่น นักวิชาการ ผู้นำชุมชนและประธานกลุ่มต่างๆ ในหมู่บ้าน บ้านไร่ศิลาทอง ตำบลพิชัย อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง รวมทั้งสิ้นจำนวน 21 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก เพื่อให้ทราบถึงปัญหา การจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง จากนั้นนำข้อมูลมาวิเคราะห์และสังเคราะห์เชื่อมโยงให้ได้รูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง ผลการวิจัยพบว่า 1. ภูมิปัญญาท้องถิ่นในชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง ตำบลพิชัย อำเภอเมือง จังหวัดลำปางจำแนกออกเป็น 2 ประเภท คือ 1) ภูมิปัญญาด้านอุตสาหกรรมและหัตถกรรม ด้านงานจักสาน เช่น ไซ ตะกร้า กระบุง เป็นต้น ด้านการเจาะครกหิน และด้านการเย็บหมอนโบราณ 2) ภูมิปัญญาด้านศาสนาและประเพณี ด้านการทำกรวยดอกไม้ (สวยกาบ) ด้านการทำเครื่องสืบชะตา ด้านการทำกระทง (สะตวง) 2. การจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง ตำบลพิชัย อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง เป็นการถ่ายทอดจากบรรพบุรุษ หรือจากคนในครอบครัว ซึ่งการถ่ายทอดนั้นเกิดจากความสนใจของผู้ที่จะเรียนรู้เข้าไปหาผู้รู้ ซึ่งการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นนั้น ผู้เรียนต้องมั่นใช้ทักษะกระบวนการในการเรียนรู้ เพราะส่วนมากไม่มีการจดบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร เนื่องจากผู้ถ่ายทอดความรู้ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ มักไม่ได้เรียนหนังสือ อ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ จึงต้องใช้วิธีการอธิบายให้เข้าใจ การสาธิต และให้ลงมือปฏิบัติ เพื่อเพิ่มทักษะประสบการณ์โดยตรง การจัดเก็บความรู้จึงไม่ได้มีรูปแบบการจัดเก็บที่เป็นแบบแผนที่เป็นเอกสาร หนังสือ หรือสารสนเทศอื่น ๆ เป็นการจัดเก็บโดยใช้ความจำและความชำนาญของผู้รู้เท่านั้น 3. รูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง ซึ่งสามารถกำหนดรูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ได้ดังนี้ 1) การกำหนดความรู้ เป็นการตัดสินใจร่วมของช่างบนพื้นฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น ซึ่งเป็นการรวมกลุ่มของคนในชุมชนร่วมกันกำหนดลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ของชุมชนบ้านไร่ศิลาทอง เพื่อดำรงรักษาไว้ซึ่งภูมิปัญญาดั้งเดิมของบรรพบุรุษโดยใช้วัตถุดิบที่มีจากท้องถิ่น 2) การแสวงหาความรู้ เป็นการสอนแบบตัวต่อตัว ด้วยการอธิบายและลงมือทำแบบลองผิดลองถูก เพื่อเป็นการฝึกทักษะทำให้เกิดความรู้ความเข้าใจมากยิ่งขึ้น 3) การแลกเปลี่ยนความรู้ มีการจัดอบรมสัมมนา ให้เกิดการแสวงหาความรู้มาพัฒนาผลงาน ต่อยอดภูมิปัญญาของตนเอง ให้เกิดการบูรณาการนำภูมิปัญญาที่มีอยู่ไปสู่ผลิตภัณฑ์อื่น ๆ ได้ 4) การจัดเก็บความรู้ การอธิบายโดยตัวบุคคลผู้รู้ ไปสู่การบันทึกภาพหรือวีดีโอ การจดบันทึกในเอกสาร และนำไปสู่แหล่งการเรียนรู้ต่าง ๆ เช่น พิพิธภัณฑ์ การจัดเก็บองค์ความรู้และเผยแพร่โดยผ่านช่องทางเว็บไซต์และสื่อสังคมออนไลน์ที่นิยมกันในปัจจุบัน เป็นการจัดเก็บความรู้เป็นลายลักษณ์อักษรไว้ให้ผู้สนใจค้นคว้า ซึ่งความรู้ภูมิปัญญานั้นจะไม่สูญหายไปตามตัวบุคคล 5) การถ่ายทอดความรู้ นอกจากการถ่ายทอดจากบุคคลสู่บุคคลเป็นหลัก โดยเน้นการปฏิบัติให้ดูการสาธิตขั้นตอนการจัดสรรอย่างละเอียด เพราะว่าเป็นงานที่ใช้ทักษะอย่างสูง ซึ่งการถ่ายทอดนั้นผู้ถ่ายทอดจะสอนบุคคลในครอบครัว เป็นการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น และจำเป็นที่จะต้องเรียบเรียงความรู้เหล่านั้นเพื่อเป็นคู่มือการปฏิบัติ

Abstract: The study consisted of the following objectives: 1) to investigate the local wisdom of Ban Rai Sila Thong community, Pichai Subdistrict, Mueang Lampang District, Lampang Province; 2) to explore the local wisdom management model of Ban Rai Sila Thong community, Pichai Subdistrict, Mueang Lampang District, Lampang Province; and 3) to present the local wisdom management model of Ban Rai Sila Thong community, Pichai Subdistrict, Mueang Lampang District, Lampang Province. The study used a qualitative research method, with data collected through in-depth interviews with 22 key informants, including local scholars, elderly with knowledge and capability on local wisdom, experts, community leaders, and chairmen of various groups from the Ban Rai Sila Thong community, Pichai Subdistrict, Mueang Lampang District, Lampang Province. The obtained data were analyzed and synthesized in order to acquire the local wisdom management model model of Ban Rai Sila Thong community. From the study, the following results are found: 1) Local wisdom in Ban Rai Sila Thong community, Pichai Subdistrict, Mueang Lampang District, Lampang Province can be divided into two categories: (1) local wisdom on industry and handicraft, for example basketry (e.g., fish trap, basket, bamboo basket), stone mortar drilling, and pillow sewing; and (2) local wisdom on religion and tradition, for example making flower cone (suay kab), prolonging the life span, and making banana leave vessel (satuang). 2) Local wisdom management of Ban Rai Sila Thong community, Pichai Subdistrict, Mueang Lampang District, Lampang Province is the transfer from ancestors or family members. This transmission is predicated on people who want to learn approaching those who know. The transfer of local wisdom necessarily requires learners using their skills in the learning process because most of it is not written down or recorded; this is due to the fact that those who transfer the local wisdom are elderly who have not received education and thus cannot read or write; thereby, demonstration and practice are required in order to increase direct experience. As a result, knowledge is not preserved in a formalized form such as documents, books, or other types of information; rather, it is stored utilizing the memory and skill of people who know only. 3) The local wisdom management of Ban Rai Sila Thong community can be divided into five aspects as follows: (1) Determining knowledge, which is the co-decision of artisans based on local wisdom who gather together to define the texture that is the community identity in order to preserve the ancestors' local wisdom via the use of local materials; (2) Seeking knowledge, which is one-on-one teaching via explanation and practice to develop skills for greater knowledge and understanding; (3) Exchanging knowledge through seminars in order to develop work and one’s local wisdom, which can be integrated with the existing local wisdom to produce new products; (4) Storing knowledge from those who know by photographing or video recording it and storing it in documents that link to other learning sources such as museums, websites, and social media. This is how knowledge is stored in written form for anyone who is interested to study it, ensuring that local wisdom does not perish with any individual over time; and (5) Transferring knowledge, which does not only include from one to individual to another individual but also on manifesting step by step since the task involves high skills. Those who know the local wisdom are expected to pass it on to family members, which is a generational transfer, and the local wisdom must be arranged in order to be used as a practice manual.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาประกาศิต สิริเมโธ, ดร.

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระปลัดประพจน์ สุปภาโต, ดร.

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2023-06-12

Issued: 2566-05-09

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาการพัฒนาสังคม

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	XVcF3N0MIGCpgCf8s9Bws5INnHVW0grZnQTDAenE.pdf	6.39 MB	20	2025-12-28 22:57:12

ใช้เวลา

0.035135 วินาที