รูปแบบการปลูกและการจัดการมะแขว่น (Zanthoxylum rhetsa (Roxb.) DC.) ของราษฎรบ้านผาหลัก ตำบลยอด อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน

Cropping patterns and management of indian ivy-rue (Zanthoxylum rhetsa (Roxb.) DC.) planted by people in Pha Lak Village, Yot sub-district, Song Khwae district, Nan province

Name: ภัสราสร พรหมโชติ

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ -- วิทยานิพนธ์. วท.ม. (การบริหารทรัพยากรป่าไม้และสิ่งแวดล้อม) 2560

Classification :.LCCS: SD397.R98

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. สาขาการบริหารทรัพยากรป่าไม้และสิ่งแวดล้อม -- วิทยานิพนธ์

ThaSH: มะแขว่น -- การปลูก

ThaSH: นิเวศวิทยาพืช

ThaSH: ระบบวนเกษตร

ThaSH: เกษตรกรรมแบบยั่งยืน

Abstract: การศึกษารูปแบบการปลูกและการจัดการมะแขว่นของราษฎรบ้านผาหลัก ตำบลยอด อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน โดยวิธีสำมะโนประชากรจำนวน 92 ราย สัมภาษณ์ตัวแทนครัวเรือนด้วยแบบสัมภาษณ์ที่มีโครงสร้าง วางแปลงตัวอย่างขนาด 20×20 เมตร จำนวน 10 แปลง เพื่อสำรวจชนิด จำนวน และขนาดความโตของต้นไม้ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมสำเร็จรูปเพื่อคำนวณค่าสถิติอย่างง่าย ใช้ในการพรรณนารูปแบบการปลูก การจัดการและผลผลิตมะแข่วนในพื้นที่ศึกษา ผลพบว่า ครึ่งหนึ่งของประชากรมีแปลงปลูกมะแขว่นทั้งในรูปแบบเชิงเดี่ยวและแบบวนเกษตร เกือบครึ่งปลูกแบบวนเกษตรอย่างเดียว และเพียงส่วนน้อยที่ปลูกแบบเชิงเดี่ยวเท่านั้น ในแปลงวนเกษตรส่วนใหญ่มีพืชอื่นปลูกควบ 1-2 ชนิด รวมชนิดพืชควบที่พบทั้งหมด 29 ชนิด มากที่สุด คือ มะนาว ความหนาแน่นของมะแขว่นในแปลงวนเกษตรเฉลี่ย 43 ต้นต่อไร่ พืชควบชนิดอื่นเฉลี่ย 53 ต้นต่อไร่แปลงวนเกษตรที่มีมะแขว่นอายุ 10 ปีมีพื้นที่ปลูกมากที่สุด 181 ไร่ 1 งาน แปลงแบบเชิงเดี่ยว อายุ 15 ปีมีพื้นที่มากที่สุด 112 ไร่ ในภาพรวม ผู้ปลูกมะแขว่นมีการจัดการไม่ต่างกันมาก จากการประเมิน พบว่า มากกว่าร้อยละ 80 ของกลุ่มที่ปลูกแบบวนเกษตรและกลุ่มที่ปลูกทั้งสองแบบมีการจัดการในระดับปานกลาง ขณะที่สองในสามของกลุ่มที่ปลูกแบบเชิงเดี่ยว จัดการในระดับปานกลาง นอกนั้น จัดการในระดับน้อยผลผลิตและมูลค่าของมะแขว่นที่ปลูกแบบเชิงเดี่ยวสูงกว่าที่ปลูกแบบวนเกษตรเล็กน้อย ทั้งนี้ไม่นับมูลค่าจากผลผลิตอื่นที่ปลูกร่วม น่าสนใจว่าการปลูกแบบวนเกษตรที่มีการจัดการน้อยกลับได้ผลผลิตมากเมื่อเทียบกับที่มีการจัดการปานกลางขณะที่การปลูกแบบเชิงเดี่ยวได้ผลผลิตมากเมื่อมีการจัดการมากกว่า นั้นอาจเกิดจากเป้าหมายการผลิตการปลูกแบบวนเกษตรไม่ได้มุ่งหวังผลผลิตมะแขว่นเป็นหลัก แต่ต้องการผลผลิตจากพืชควบมากกว่าการปลูกแบบเชิงเดี่ยวที่เกษตรกรหวังผลผลิตจากมะแขว่นเท่านั้น การจัดการที่เข้มข้นกว่าย่อมให้ผลผลิตที่มากกว่า The planting patterns and management of Indian Ivy-rue by local people was studied in Pha Lak village, Yot sub-district, Song Khwae district, Nan province, Thailand, using the census method. Representatives from 92 households were interviewed using a structured questionnaire. Ten sample plots (20×20 m) were set up to measure the number and size of each plant in each agroforest plot containing Indian Ivy-rue in combination with other plants. Data were analyzed using a computer program. Simple statistical values were calculated to describe planting patterns, management and the production of Indian Ivy-rue in the studied households. The results indicated that half of the population cultivated Indian Ivy-rue in both monoculture and agroforestry patterns. Almost one-half cultivated agroforestry only while a few used a monoculture pattern only. In the agroforestry pattern, Indian Ivy-rue was deliberately mixed with one or two other plant species. In total, 29 other plant species were recorded in this pattern, with lime being the most common one. In the study plots, the densities of Indian Ivy-rue and other plants were 43 and 53 plants/rai, respectively. Indian Ivy-rue planted in an agroforestry pattern at age 10 years had the highest planting area (181.25 rai). In the monoculture pattern, 15-year-old Indian Ivy-rue had the highest planting area (112 rai). In general, there was no difference in Indian Ivy-rue management between the planting patterns. The assessment revealed that more than 80% of agroforestry-only cultivators and cultivators using both planting patterns managed Indian Ivy-rue at a moderate level, whereas two-thirds of monoculture cultivators managed their crops at a moderate level. Others cultivators managed at a low level. The production level and value of Indian Ivy-rue from monoculture planting was a little bit higher than from agroforestry planting that excluded the production and value from the other crops. Interestingly, the production of Indian Ivy-rue was higher in agroforestry with a lower level of management. In contrast, in monoculture, the higher the level of management, the higher the production gained from the Indian Ivy-rue. This may have been due to the main production target in agroforestry not being the Indian Ivy-rue but rather the benefit from the other crops. In monoculture, involving only Indian Ivy-rue, the more intensive management produced greater outputs.

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. สำนักหอสมุด

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: tdckulib@ku.ac.th

Name: วิพักตร์ จินตนา

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์หลัก

Name: นิตยา เมี้ยนมิตร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ร่วม

Created: 2560

Modified: 2566-04-28

Issued: 2566-04-28

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

URL: https://kasetsart.idm.oclc.org/login?url=https://www.lib.ku.ac.th/KUthesis/2560/passarasorn-pro-all.pdf

CallNumber: SD397.R98.ภ118

tha

DegreeName: วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: การบริหารทรัพยากรป่าไม้และสิ่งแวดล้อม

Grantor: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

©copyrights มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	passarasorn-pro-all.pdf	4.83 MB

ใช้เวลา

0.031694 วินาที