ความหลากหลายของพันธุ์ข้าวพื้นเมืองอำเภอเมืองและอำเภอไทรงาม จังหวัดกำแพงเพชร

Diversity of local rice varieties in Muang and Sai Ngam districts, Kamphaeng Phet province

Name: มณฑา หมีไพรพฤกษ์

Name: สุภาพร พงษ์ภิญโญโอภาส

Name: สุณี บุญพิทักษ์

Name: วสุนธรา รตโนภาส

Name: สุเทพ เจิงกลิ่นจันทร์

keyword: พันธุ์ข้าวพื้นเมือง

ThaSH: ข้่าว

; ภูมิปัญญาท้องถิ่น

ThaSH: ข้าว - การขยายพันธุ์

; ความหลากหลาย

; แม่โพสพ

Abstract: การศึกษาความหลากหลายของพันธุ์ข้าวพื้นเมืองในอาเภอเมือง และอาเภอไทรงาม จังหวัดกาแพงเพชร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความหลากหลายของพันธุ์ข้าวพื้นเมือง 2) ทาแผนที่แหล่งปลูกข้าวพันธุ์พื้นเมือง เก็บรวบรวมข้อมูลโดยเก็บรวบรวมพันธุ์ข้าวพื้นเมืองและพิกัด GPS 3) ข้อมูลทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นในเขตอาเภอเมือง และอาเภอไทรงาม จังหวัดกาแพงเพชร ใช้แบบสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง และสัมภาษณ์ข้อมูล เชิงลึก (In-depth Interview) กับชาวนาที่ปลูกข้าวพันธุ์พื้นเมือง เขตอาเภอเมือง และอาเภอไทรงาม จานวน 15 ครอบครัว วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้เทคนิควิจัยเชิงคุณภาพ ได้แก่ การวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และเขียนสรุปบรรยาย (Descriptive Analysis) ผลการวิจัยพบว่า ในอาเภอเมืองและอาเภอไทรงาม จังหวัดกาแพงเพชร พบข้าวพันธุ์พื้นเมือง 10 สายพันธุ์ แบ่งออกเป็นข้าวเจ้า 7 สายพันธุ์ ได้แก่ พันธุ์หอมมะลิแดง พันธุ์ขาวกอเดียว พันธุ์ขาวตาเคลือบ พันธุ์หลวงประทาน พันธุ์โสมาลี พันธุ์หอมสุรินทร์ พันธุ์หอมนิล และข้าวเหนียว 3 สายพันธุ์ ได้แก่ พันธุ์สันป่าตอง พันธุ์เหลืองน้อย และพันธุ์ข้าวเหนียวดา การวิเคราะห์ข้อมูลจากแผนที่ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ พบว่าแหล่งปลูกข้าวพื้นเมืองที่พิกัด ที่ 5 ปลูกข้าวสันป่าตอง และพิกัดที่ 6 ปลูกข้าว หอมสุรินทร์ที่ตาบลหนองปลิง อาเภอเมือง จังหวัดกาแพงเพชร มีชุดดิน 49 ซึ่งไม่เหมาะสมกับในการปลูกข้าว เนื่องจากเป็นดินตื้นถึงลูกรังหรือชั้นเชื่อมแข็งของลูกรัง การระบายน้าดีถึงดีปานกลาง เสี่ยงต่อการขาดน้ามาก และข้อมูลจากสานักงานฟื้นฟูที่ดินแห่งสหรัฐอเมริกา (USBR) พบว่าเป็นพื้นที่ที่ไม่เหมาะสมการปลูกข้าวระดับมาก ข้อมูลทางเศรษฐกิจไม่ชัดเจนเนื่องจากชาวนาส่วนใหญ่ใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียง คือ ปลูกไว้กินเองที่เหลือแบ่งออกขายและบางส่วนปลูกเพื่อสะสมพันธุ์ ผลการวิจัย พบว่าชาวนามีความเชื่อและศรัทธาในแม่โพสพว่า คือ จิตวิญญาณที่ผูกพันอยู่ในต้นข้าว และเป็นผู้ดูแลคุ้มครองให้ต้นข้าวเจริญงอกงามให้ผลผลิตที่ดีสมบูรณ์ และจะดูแลทุกคนในครอบครัวให้มีความสุขเจริญรุ่งเรือง โดยประเพณีที่ทา แบ่งออกเป็นช่วงระยะการปฏิบัติได้เป็นสามช่วง ระยะแรก ข้าวออกรวง เรียกว่าข้าวตั้งท้อง หรือแม่โพสพตั้งท้องช่วงระยะที่สองเป็นช่วงระยะเก็บเกี่ยวนาและกลับไปเข้ายุ้งฉาง และช่วงระยะสุดท้ายนาออกจากยุ้งฉางมาสีเป็นข้าวสารรับประทาน ทั้งสามช่วงระยะดังกล่าวนี้แต่ละชุมชน และหมู่บ้านอาจมีรายละเอียดของพิธีกรรมแตกต่างกันไปบ้างหรือใช้คาว่า “เรียกขวัญ” เมื่อข้าวออกรวง หรือตั้งท้อง ส่วน “รับขวัญ” ทาเมื่อเก็บเกี่ยวข้าวนากลับมาบ้าน เก็บในยุ้งฉาง การกล่าวเรียกแม่โพสพจะเป็นคาพูดร้อยเรียงธรรมดา หรือเป็นบทกลอนที่มีความคล้องจองกัน ส่วนสิ่งของ และอาหารที่ใช้ในแต่ละชุมชน และหมู่บ้าน จะมีความคล้ายคลึงกัน เรียกขวัญข้าวก็จะใช้ของเปรี้ยว เหมือนที่หญิงท้องชอบรับประทาน เช่น มะยม ส้มตา หรืออื่นๆ เช่น หมาก พลู ข้าว เผือก ใส่มัน กล้วย ขนมหวาน 3 สี ขนมชั้น ถ้วยฟู ขนมต้ม ความเชื่อของชาวนาบางคน มีพิธีกรรมตั้งแต่เริ่มเกี่ยวข้าว ไหว้เจ้าที่เจ้าทางใช้หัวหมู น้าจันทร์ (แม่โขง) น้าส้ม ไก่ต้ม เหล้าขาว เผือก มัน ไข่ไก่ และธูป เทียนคู่ ส่วนรับขวัญข้าวจะเป็นอาหาร หรือขนมที่พอหาได้ หรือเป็นขนมที่ใช้ ในงานบุญ เช่น ขนมต้มขาวต้มแดง ข้าวหลาม ข้าวไข่ปากหม้อ (ข้าวสวย ไข่ต้ม) และสิ่งของอื่นๆ เช่น ปลาตะเพียน 6 ตัว ในบางพื้นที่การเอาข้าวเข้ายุ้ง จะเอาใบคูณ ใบยอ ใบอีเหนียว เอาไปเหน็บตามยุ้ง 4 มุม ซึ่งมีความเชื่อว่าไม่ให้แม่โพสพหนี

มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กำแพงเพชร

Email: lek_kanchana28@hotmail.com

Created: 2558

Modified: 2559-12-06

Issued: 2559-12-06

งานวิจัย/Research report

application/pdf

tha

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	1 ปกนอก.pdf	71.37 KB	47	2026-05-26 18:16:01
2	2 ปกใน.pdf	66.73 KB	30	2026-05-26 18:16:01
3	3 กิตติกรรมประกาศ.pdf	143.66 KB	30	2026-05-26 18:16:01
4	4.1 บทคัดย่อภาษาไทย.pdf	172.41 KB	67	2026-05-26 18:16:01
5	4.2 บทคัดย่อภาษาอังกฤษ.pdf	227.19 KB	36	2026-05-26 18:16:01
6	5.1 สารบัญ.pdf	176.66 KB	36	2026-05-26 18:16:01
7	5.2 สารบัญตาราง.pdf	146.54 KB	28	2026-05-26 18:16:01
8	5.3 สารบัญภาพ.pdf	162.79 KB	28	2026-05-26 18:16:01
9	6 บทที่ 1 บทนำ.pdf	194.65 KB	83	2026-05-26 18:16:01
10	7 บทที่ 2 เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง.pdf	247.45 KB	91	2026-05-26 18:16:01
11	8 บทที่ 3 วิธีดำเนินการวิจัย.pdf	141 KB	52	2026-05-26 18:16:01
12	9 บทที่ 4 ผลการวิจัย.pdf	1.57 MB	50	2026-05-26 18:16:01
13	10 บทที่ 5 สรุปผล อภิปรายผลการวิจัย และข้อเสนอแนะ.pdf	181.25 KB	45	2026-05-26 18:16:01
14	11 บรรณานุกรม.pdf	122.1 KB	43	2026-05-26 18:16:01
15	12 ภาคผนวก ก ข.pdf	3.14 MB	34	2026-05-26 18:16:01
16	13 ภาคผนวก ค แบบเก็บตัวอย่างข้าว.pdf	70.54 KB	29	2026-05-26 18:16:01
17	14 ภาคผนวก ง แบบสอบสัมภาษณ์ เรื่อง ข้าวพันธุ์พื้นเมือง แก้ไข.pdf	186.91 KB	36	2026-05-26 18:16:01
18	15 ภาคผนวก จ แบบบันทึกลักษณะข้าวประจำพันธุ์.pdf	374.51 KB	32	2026-05-26 18:16:01
19	16 ประวัติผู้วิจัย.pdf	210.84 KB	32	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.104985 วินาที