การศึกษาหลักธรรมทางพุทธศาสนาที่ปรากฏในพุทธศิลป์

The Study of the Buddhist Dhammas found in Buddhist Arts

Name: นายจุมพล เอี่ยมสอาด

keyword: หลักธรรม

Abstract: งานวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อ ศึกษาลักษณะสำคัญ วิเคราะห์หลักธรรมจาก พุทธศิลป์ คือภาพหินสลักในยุคก่อนการสร้างพระพุทธรูป และศึกษาคติการสร้างพระพุทธรูปในปัจจุบัน จากการศึกษาพบว่า พุทธศิลป์ในยุคแรกเกิดจากพุทธดำรัสเรื่องบุคคลผู้ควรสร้างสถูปถวาย ก่อสร้างด้วยวัสดุอย่างง่ายๆ เช่นไม้ ดิน อิฐ หิน ตั้งแต่สมัยพระเจ้าอชาตศัตรูจนมาถึงสมัย พระเจ้าอโศกมหาราช พุทธศิลป์ยุคแรกที่ปรากฏมาถึงปัจจุบันเป็นสถูปสาญจี และในยุคต่อมาคือ พุทธศิลป์จากสถูปอมราวดี ภาพหินสลักและเสาหินสลักการประสูติ กับอักษรจารึกที่ประสูติ ที่ตรัสรู้ ที่แสดงปฐมเทศนา และที่เสด็จดับขันธ์ปรินิพพาน สมัยพระเจ้าอโศกไม่ปรากฏว่ามีการสร้างพระพุทธรูป เป็นการสร้างภาพพระพุทธองค์เป็นสัญลักษณ์ตามเหตุการณ์ที่สำคัญของพุทธประวัติ เพื่อสักการบูชา เช่น ใช้ดอกบัวเป็นสัญลักษณ์แห่งการประสูติ ใช้รูปม้ามีฉัตรกั้นเป็นสัญลักษณ์แห่งมหาภิเนษกรมณ์ ใช้รูปบัลลังก์และโพธิพฤกษ์ เป็นสัญลักษณ์แห่งการตรัสรู้ ใช้ธรรมจักรเป็นสัญลักษณ์แทนปฐมเทศนา ใช้สถูป เป็นสัญลักษณ์ของมหาปรินิพพาน ภาพหินสลัก ๕๔ ภาพที่ท่านพุทธทาสถ่ายแบบนำจากอินเดีย มาประดับรอบอาคารโรงมหรสพทางวิญญาณที่สวนโมกขพลาราม จังหวัดสุราษฎร์ธานี ล้วนทำภาพ พระพุทธองค์เป็นสัญลักษณ์ทั้งสิ้น ท่านพุทธทาสให้คำอธิบายไว้เป็นเบื้องต้น และผู้วิจัยได้ศึกษาตีความหมายเพิ่มเติม บางข้อมีความเห็นแตกต่างออกไปบ้าง ภาพพุทธศิลป์แฝงหลักธรรมหมวดต่างๆ เช่น จุดเกสร ๗ จุด หมายถึง โพชฌงค์ ๗ ดอกบัวบาน ๘ กลีบ หมายถึง มรรคมีองค์ ๘ เลข ๙ หมายถึง โลกุตตรธรรม ๙ ภาพพุทธประวัติในหินสลัก บ่งชัดว่า “พุทธ” เป็นนามธรรม แทนพระธรรมในพระพุทธศาสนา ไม่ใช่แทนองค์ พระศาสดา การใช้ดอกบัวเป็นสัญลักษณ์แทนการประสูติหมายถึง จุดเริ่มต้นของจิตที่จะเจริญไปสู่พุทธะนั้น ต้องมีธรรมชาติเสมือนดอกบัว ที่แม้จะเกิดในโคลนตมก็จะต้องสามารถที่จะแยกออกมาจากโคลนตมโดยไม่ให้แปดเปื้อน จิตใจที่เบิกบานด้วยความบริสุทธิ์ ย่อมได้ภาวะที่เรียกว่า “ประสูติเป็นพุทธะ” เมื่อมีการสร้างพระพุทธรูปขึ้น แต่เดิมนั้นมีเจตนาสร้างขึ้นเพื่อให้เป็นสิ่งแทนองค์พระพุทธเจ้า พระพุทธรูปที่เผยแพร่มาในสุวรรณภูมิเป็นแบบอมราวดี มีคติการสร้างว่า พระพุทธปฏิมาจะต้องประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ แสดงสัญลักษณ์ พุทธะ ในคตินิยม ต่อมาในปัจจุบันจึงเปลี่ยนแปลง มาเป็นสัจนิยม รูปกายวิภาคของปุถุชนสามัญ

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาสมบูรณ์ วุฑฺฒิกโร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระมหาบุญเลิศ ธมฺมทสฺสี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: อาจารย์รังษี สุทนต์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2009-10-20

Issued: 2553-08-31

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ใช้เวลา

0.024554 วินาที