การศึกษาปัญหาเรื่องการเสื่อมสูญของภิกษุณีสงฆ์ในพระพุทธศาสนาเถรวาท

A study of the extinction of Bhikkuni Sangha in Theravada Buddhism

Name: กฤษณา รักษาโฉม

keyword: ภิกษุณี ไทย

; การบวช

; สตรีในพุทธศาสนา

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้มีจุดประสงค์เพื่อ ศึกษาการบวชภิกษุณีสงฆ์ในสมัยพุทธกาลรวมถึงการเกิดขึ้นของครุธรรม 8 ประการ และสิกขาบทที่เกี่ยวข้องอื่น ๆ และสาเหตุแห่งความเสื่อมสูญของภิกษุณีสงฆ์ในยุคหลังพุทธกาล จากการศึกษาพบว่า ตามจารีตพระเพณีของสังคมอินเดียที่มีต่อสตรีในสมัยก่อนพุทธกาลและสมัยพุทธกาล สตรีมีความสำคัญเฉพาะในการดูแลปรนนิบัติสมาชิกในครอบครัวเท่านั้น คุณค่าในสังคมอื่นทั่วไปรวมถึงสังคมศาสนาไม่พบว่ามี สภาพตามที่กล่าวมานี้ผลักดันให้สตรีต้องการแสดงความมีคุณค่าของตนมากกว่าคุค่าที่สังคมมอบให้ตนในขณะนั้น หลักจากที่พระพุทธศาสนาเกิดขึ้น สตรีได้ถือเอาพระพุทธศาสนาเป็นโอกาสแสดงคุณค่าและปัญญาของตนเองโดยพากันออกจากเรือนบวชเป็นภิษุณี แต่อย่างไรก็ตามในสังคมพุทธศาสนา สตรีก็ยังคงมีสภาพบางหระการที่อาจพิจารณาว่าด้อยกว่าชาย พิจารณาจากบทบัญญัติที่ต้องปฏิบัติภายใต้ครุธรรม 8 ประการ และเนื้อหาบางสิกขาบท ในภาพรวมแล้วภิกษุณีต้องอยู่ภายใต้การปกครองของคณะสงฆืด้วยเหตุผลเชิงกายภาพ ไม่ใช้เพราะเหตุผลด้านสติปัยยา ต่อมาในยุคหลังพุทธกาล ปัจจัยภายในคือ พฤติกรรมของภิกษุณีเองสาวิกาบรมีญาณ วินัยบางข้อที่มีมาตรบานสูง และปัจจัยภายนอกคือธรรมเนียมการแต่งงานของชาวฮินดู จาริตในทางวรรณะ ภาวะคุกคามทางด้านสังคมต่อภิกษุณี การฟื้นตัวของลัทธิพรหมณ์ฮินดูในสมัยพุทธกาล และความไม่สงบของบ้านเมือง สิ่งเหล่านี้ได้นำไปสู่การสูญสิ้นสงศ์ภิกษุณีในเวลาต่อมานอกจากจะแสดงสาเหตุว่าทำหมภิกษุจึงสูญสิ้นวงศ์ วิทยานิพนธ์นี้ยังได้ศึกษารายละเอียดชีวิตความเป็นอยู่ของภิกษุณีสงฆ์เพื่อที่จะทราบว่า ภิกษุณีสงฆ์นั้นมีความเป็นอยู่อย่างไร เกี่ยวข้องกับภิกษุสงฆ์อย่างไร และสิ่งหนึ่งที่วิทยานิพนธ์นี้พยายามตรวจสอบก็คือ ข้อกล่าวอ้างของนักวิชาการทางด้านพระพุทธศาสนาบางท่านที่ว่าครุธรรมไม่ใช่สิ่งที่พระพุทธองค์ทรงบัญญัติขึ้น ผู้บัญญัติคือคณะสงฆ์สมัยหลังพุทธกาลที่ต้องการกำจัดภิกษุณีให้หมดไปทัศนะเช่นนี้มีหลักฐานรองรับเพียงใดในพระไตรปิฎก ผลจากการวิจัยพบว่า ครุธรรมเป็นพุทธบัญญัติ ครุธรรมและวินัยที่เข้มงวดซึ่งนักวิชาการทางด้านพุทธศาสนาบางท่านเห็นว่าแสดงอคติต่อเพศหญิงนั้นสามารถเข้าใจได้ในแง่ที่เป็นหลักปฏิบัติที่พระพุทธองค์ทรงบัญญัติเพื่อปกป้องภิกษุณีสงฆ์เอง แม้สิกขาบทที่เข้มงวดและครุธรรมจะเป็นปัจจัยหนึ่งที่นำไปสู่การลดจำนวนของภิษุณีลงในเวลาต่อมา แต่นั้นก็ไม่ใช่ผลที่พระพุทธองค์ทรงประสงค์จะให้เกิดขึ้น ทั้งหมดเป็นปรากฎการณ์ที่ดำเนินไปตามธรรมชาติและความไม่แน่นอนตามหลักอนิจจตาที่พระพุทธศาสนาสอน

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพฯ

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระสุธีวรญาณ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระมหาสมจินต์ สมฺมาปญฺโญ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สมภาร พรมทา

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2550

Issued: 2552-08-12

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ใช้เวลา

0.023527 วินาที