การศึกษาวิเคราะห์แนวความคิดเรื่องความเกียจคร้านในพุทธปรัชญาเถรวาท

A Critical Study of the Concept of Laziness in Theravada Buddhist Philosophy

Name: พระมหาขุนทอง เขมสิริ (แก้วสมุทร์)

keyword: การผัดวันประกันพรุ่ง

; ความเกียจคร้าน

; พุทธศาสนา คำสั่งสอน

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ ประสงค์ที่จะศึกษาแนวคิดเรื่องความเกียจคร้านในพุทธปรัชญาเถรวาทเป็นหลัก เพื่อจะหาข้อสรุปเกี่ยวกับความเกียจคร้านที่ว่า ความเกียจคร้านมีสาเหตุเกิดจากที่ใดบ้าง ก่อให้เกิดความเสื่อมอย่างไร และวิธีแก้ไขนั้นเป็นอย่างไร ในการศึกษาวิจัยนี้ ผู้วิจัยได้แบ่งงานวิจัยออกเป็น 5 บท ดังนี้ บทที่ 1 : กล่าวถึงความสำคัญและความเป็นมาของปัญหาที่จะนำมาศึกษา บทที่ 2 : กล่าวถึงแนวคิดทั่วไปเรื่องความเกียจคร้าน และทรรศนะฝ่ายตะวันออกและตะวันตกที่มีแนวคิดเกี่ยวข้องกัน บทที่ 3 : กล่าวถึงแนวคิดเรื่องความเกียจคร้านในทรรศนะพุทธปรัชญาเถรวาท ทั้งที่ปรากฏในคัมภีร์ และทรรศนะนักปราชญ์ทางพระพุทธศาสนา บทที่ 4 : กล่าวถึงแนวคิดเรื่องความเกียจคร้านที่มีอิทธิพลต่อสังคมในด้านต่างๆ และการเปรียบเทียบความเกียจคร้านในทรรศนะพุทธปรัชญาเถรวาทกับสำนักปรัชญาอื่นๆ บทที่ 5 : กล่าวถึงผลสรุปที่ได้จากการศึกษาวิจัย พร้อมทั้งข้อเสนอแนะในการนำปัญหาที่ยังไม่ได้ศึกษาไปค้นคว้าต่อไป ผลจากการศึกษาวิเคราะห์ พบข้อสรุปเกี่ยวกับแนวคิดเรื่องความเกียจคร้านในพุทธปรัชญาเถรวาท ดังนี้ ความเกียจคร้าน คือ ความเฉื่อยชา ความท้อแท้ ความประมาท การขาดความเพียรพยายาม การผลัดวันประกันพรุ่ง และการอ้างสาเหตุที่หลีกเลี่ยงการทำงาน ความเกียจคร้านนั้น มีสาเหตุหรือธรรมชาติเกิดากสภาพจิตใจและสิ่งแวดล้อมที่ทำให้เกิดความเกียจคร้าน จิตวิทยาเน้นว่าพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้เกิดความเกียจคร้าน ดังนั้น ความเกียจคร้านจึงทำให้เกิดความเสื่อมหลายประการ ทางแก้ไขคือต้องมีวิธีการและหลักการในการทำลายหรือขจัดความเกียจคร้านให้ถูกต้อง ทรรศนะปรัชญาตะวันออกคือปรัชญาฮินดูเน้นว่า ความเกียจคร้านถือเป็นอุปสรรคต่อการทำหน้าที่ของวรรณะ แต่ปรัชญาฝ่ายตะวันตกคือเจเรอมีเบ็นธัม เห็นว่าความเกียจคร้านนั้นเกี่ยวกับความพึงพอใจและความเห็นแก่ตัว ส่วนอิมมานูแอลค้านท์ เห็นว่าความเกียจคร้านนั้นเกิดจากอำนาจฝ่ายชั่วคืออารมณ์ความรู้สึก ความปรารถนา ซึ่งเป็นการทำที่ผิดต่อหน้าที่คือกฎศีลธรรม ความเกียจคร้านในพุทธปรัชญามีสาเหตุเกิดจากจิตใจ เพราะถูกกิเลสครอบงำ และแสดงพฤติกรรมทางกายเพราะมีสิ่งแวดล้อมบางอย่างควบคุมไว้ ทฤษฎีความรู้ในพุทธปรัชญาช่วยให้ทราบเกี่ยวกับความเกียจคร้าน ความเกียจคร้านนั้นปรากฏในคัมภีร์พระไตรปิฎก อรรถกถา และคัมภีร์อื่นๆ ได้แก่ ความเกียจคร้านในอบายมุข 6 ประการ กุสีตวัตถุ และทางแห่งความเสื่อมที่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กับความเกียจคร้าน เช่น อกุศลมูล ความประมาท และนิวรณ์ 5 ประการ เป็นต้น ทางแก้ไขคือความเพียร อารัมภวัตถุ และทางแห่งความเจริญที่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กับความเพียร การประพฤติความเกียจคร้านนั้นเป็นทางนำไปสู่ความเสื่อต่อการศึกษา การงาน และวิถีชีวิตในสังคม ความเกียจคร้านทำให้คนยากจน ทำให้คนพลาดหวัง ทำให้คนตกทุกข์ได้ยาก และสังคมติเตียน และเกณฑ์ที่จะใช้ตัดสินความเกียจคร้านนั้น ให้วินิจฉัยโดยดูที่เจตนาหรือแรงจูงใจเป็นเกณฑ์หลัก และให้ดูที่ผลของการกระทำเป็นเกณฑ์รอง

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพฯ

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหากฤษณะ ตรุโณ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: บุญมี แท่นแก้ว

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2549

Issued: 2552-08-12

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาปรัชญา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ใช้เวลา

0.02361 วินาที