ประเพณีและพิธีกรรมของชาวคลอง อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร

Traditions and Rituals of the villagers on canal banks in amphone ban phaeo, changwat samut sakhon

Name: อุมาภรณ์ วงศ์วิสิฐศักดิ์

Classification :.DDC: 390.09593

ThaSH: พิธีทางศาสนาและพิธีกรรม

ThaSH: มอญ -- ความเป็นอยู่และประเพณี

ThaSH: โซ่ง -- ความเป็นอยู่และประเพณี

ThaSH: สมุทรสาคร -- ความเป็นอยู่และประเพณี

Abstract: การวิจัยเรื่องประเพณีและพิธีกรรมของชาวคลอง อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา ๑) ความเป็นมาและลักษณะของประเพณีและพิธีกรรมทั่วไป ๒) ความเป็นมาและลักษณะของประเพณีและพิธีกรรมที่ปฏิบัติตามเชื้อสาย และ ๓) ปัจจัยที่มีผลกระทบต่อประเพณีและพิธีกรรม ด้วยระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยมีขอบเขตด้านพื้นที่ริมคลองดำเนินสะดวก และคลองซอยบางคลองในอำเภอบ้านแพ้ว ผลการวิจัยพบว่า ประเพณีและพิธีกรรมของชาวคลองอำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร แบ่งเป็น ๒ ประเภทใหญ่ คือ ประเพณีและพิธีกรรมทั่วไป และประเพณีและพิธีกรรมที่ปฏิบัติตามเชื้อสายของกลุ่มชน โดยมีรายละเอียดดังนี้ ประเพณีและพิธีกรรมทั่วไป แบ่งออกเป็น ๕ ประเภท คือ ประเพณีและพิธีกรรมงานประจำปีหลวงพ่อโตวัดหลักสี่ราษฎร์สโมสร การทำบุญสวน การลงแขกสวนองุ่น การทำบุญข้าวหลาม และการแข่งเรือ ทั้งนี้ในด้านความเป็นมาที่แท้จริงนั้น ประเพณีและพิธีกรรมทั่วไป เกิดจากความศรัทธาในพระพุทธศาสนา ความเชื่อในการนับถือผีและเจ้าที่ ความเชื่อในอำนาจการบน การ)ฏิบัติตามผู้ใหญ่และผู้นำ และสภาพแวดล้อมที่เป็นคลองและสวน ส่วนประเพณีและพิธีกรรมของคนไทยเชื้อสายต่างๆนั้น แบ่งได้เป็น ๓ กลุ่ม คือ ประเพณีและพิธีกรรมของคนไทยเชื้อสายจีน ประเพณีและพิธีกรรมของคนไทยเชื้อสายโซ่ง และประเพณีและพิธีกรรมของคนไทยเชื้อสายมอญ ทั้งนี้การศึกษาประเพณีของคนไทยเชื้อสายต่างๆ ผู้วิจัยศึกษาเฉพาะประเพณีและพิธีกรรมในครอบครัว ได้แก่ ประเพณีแต่งงาน ประเพณีงานศพ และประเพณีที่มีความเป็นเอกลักษณ์โดดเด่นของกลุ่มชนแต่ละเชื้อสาย กล่าวคือ คนไทยเชื้อสายจีน ศึกษาประเพณีและพิธีกรรมตรุษจีน ประเพณีการเกิด และประเพณีการเปลี่ยนวัย ส่วนประเพณีของคนไทยเชื้อสายโซ่ง ผู้วิจัยศึกษาประเพณีการแต่งกาย การเล่นคอนฟ้อนแคน การเสนเรือน และการเสนปาดตง และประเพณีของคนไทยเชื้อสายมอญนั้น ผู้วิจัยศึกษาเรื่องประเพณีการแต่งกาย สงกรานต์ การรำผี และการบวช ทั้งนี้จากการศึกษาด้านความเป็นมาของประเพณีและพิธีกรรมของคนไทยเชื้อสายต่างๆนั้น พบว่าเกิดจากความศรัทธาในศาสนาพุทธ ผสมผสานกับความเชื่อเรี่องผีบรรพบุรุษ การอบรมสั่งสอนให้เคารพเชื่อฟังและมีความกตัญญูต่อผู้ใหญ่ และเกิดจากการใช้ภูมิปัญญาด้านความคิดของกลุ่มชนที่รักษาวัฒนธรรมที่ดีงามของตน ส่วนการศึกษาปัจจัยที่มีผลกระทบต่อประเพณีและพิธีกรรมของชาวคลองนั้นพบว่ามีทั้งปัจจัยที่เกื้อหนุนให้ประเพณีดำรงอยู่ อันได้แก่ ความศรัทธาในพระพุทธศาสนา ความเชื่อในสิ่งที่มีอำนาจเหนือธรรมชาติ ความเชื่อดั้งเดิมในเรื่องของผี ความเชื่อเรื่องการบน ความเชื่อเรื่องพิธีกรรม ความเชื่อเรื่องกฎแห่งกรรม ลักษณะทางภูมิศาสตร์และสภาพแวดล้อม การถ่ายทอดและการแพร่กระจายทางวัฒนธรรม ลักษณะผู้นำ การเล็งเห็นคุณค่าและประโยชน์ ลักษณะนิสัยของคนไทยที่รักความสนุกสนาน มีความเคารพในระบบอาวุโสรวมทั้งเป็นคนใจบุญสุนทาน และการใช้เทคโนโลยีการสื่อสารสมัยใหม่ ส่วนปัจจัยที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงของประเพณีและพิธีกรรม ได้แก่ เศรษฐกิจ วัฒนธรรมของคนไทย การมีศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติ ค่านิยม และเจตคติการแต่งงานข้ามวัฒนธรรม รูปแบบวิถีชีวิตที่เปลี่ยนแปลง การเปลี่ยนแปลงของขนาดครอบครัว และการขาดผู้รู้จริงเกี่ยวกับประเพณีและพิธีกรรมต่างๆ นอกจากนี้กรณีลักษณะทางภูมิศาสตร์ และสภาพแวดล้อมซึ่งมีผลต่อการดำรงอยู่ของประเพณีและพิธีกรรม ก็มีผลทำให้ประเพณีและพิธีกรรมนั้นมีการเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกันด้วยเช่นกัน ซึ่งลักษณะดังกล่าวเป็นปรากฏการณ์เดียวกับวิวัฒนาการของการสือสารที่มีผลต่อการดำรงอยู่ และการเปลี่ยนแปลงของประเพณีและพิธีกรรมของชาวคลอง The purposes of this qualitative research were to investigate the traditions and rituals of the villagers living on the canal banks of Amphoe Ban Phaeo, Changwat Samut Sakhon, regarding their generally historical background, ethnic practice, and factors that affected them. The area of the study included the communities on the babks of Damnern Saduak canal and its branch canals. The research findings revealed two main types of the traditions and rituals among the canal residents; the first type included general traditions and rituals, and the second type included ethnic traditions and rituals, Additionally, the findings revealed 5 sub-categories of the general traditions and rituals, namely, the traditions and rituals performed during the annual fair to pay homage to Luang Pho To (the big Buddha image) at Wat Laksi Ratsamosorn, the orchard merit making, the Longkaek (cooperative work) tradition on grape orchards, the Khoa Larm (roasted sticky rice in a bamboo stem) merit making, and boat racing. The study on the mentioned general traditions and rituals found they originated from the people’s beliefs and faith in Buddhism, ghosts and land spirits, power of making wishes, pratice after the seniors and leaders, and the local environment of canals and orchards. The findings also revealed 3 ethnic traditions and rituals; Chinese-Thai, Song, and Mon traditions and rituals. The studied of the ethnic traditions and rituals included only the household ones such as wedding, funeral, and some specific traditions and rituals of the races. For the Chinese-Thai ethnic group, the study was conducted on Chinese New Year, birth, and age change traditions and rituals. For the Song ethnic group, the study was conducted on dressing, Len Khon Fon Kaen (music and dance) , Sen Ruan, and Sen Padtong traditions and rituals. And for the ethnic group, the traditions and rituals studied were dressing, Song Kran, ghost dance, and monk ordination. The study revealed the ethnic traditions and rituals originated from the people’s faith and beliefs in Buddhism, ancestral ghosts, obedience and gratitude toward the seniors, and local wisdom to conserve valuable traditions and rituals. For the study of the factors that affected the traditions and rituals of the canal residents, the findings revealed some favorable factors that helped conserve traditions and rituals , and the factors that related to their modification. The factors that helped conserve the traditions and rituals were namely, faith in Buddhism, beliefs in supernatural power, ghosts, making wish, rituals, kama rules, topography and environment, cultural transfer and distribution, leadership, perception on values and usefulness, fun-loving characteristics of the Thais, seniority recognition, merit orientation, and the use of modern communication technology. Moreover, the factors that were related to the modification of the traditions and rituals of the canal residents were economic situations, Thai culture, Buddhism as the national religion, social values and attitudes, cross-cultural marriage, change in style of life, change in family size, lack of masters in traditions and rituals, and topography and environment.

มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: นครปฐม

Email: library@npru.ac.th

Name: ชำนาญ รอดเหตุภัย

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: นุกูล ชมภูนิช

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2547

Modified: 2549-09-26

Issued: 2548-08-04

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: ว 390.09593 อ846ป 2547

tha

สมุทรสาคร

DegreeName: ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: ไทยคดีศึกษา

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	6-1.pdf	1.77 MB	1997	2026-03-27 15:12:29
2	6-2.pdf	377.1 KB	1981	2025-10-03 16:09:02
3	6-3.pdf	773.72 KB	1440	2025-10-06 13:47:11
4	6-4.pdf	1.51 MB	1050	2025-08-27 11:14:00
5	6-5.pdf	874.01 KB	792	2025-10-06 13:48:36
6	6-6.pdf	483.73 KB	656	2025-07-15 09:29:36
7	6-7.pdf	498.56 KB	643	2025-07-15 09:29:45
8	6-8.pdf	2.36 MB	835	2025-07-15 09:29:53
9	6-9.pdf	212.83 KB	609	2025-07-15 09:30:02
10	6-10.pdf	155.01 KB	749	2025-07-15 09:30:11
11	6-11.pdf	9.33 MB	1068	2025-08-27 10:26:58

ใช้เวลา

0.044716 วินาที